اخبار سازمان

در چهلمین نشست تخصصی توسعه مطرح شد:

یکی از ویژگی‌های انسان توسعه یافته، نظم است/ نیازمند احیای مجدد توسعه از طریق توجه جدی به انسان و فرهنگ هستیم   [ +17 | -13 ]

یکی از ویژگی‌های انسان توسعه یافته، نظم است/ نیازمند احیای مجدد توسعه از طریق توجه جدی به انسان و فرهنگ هستیم

صبح روز پنجشنبه 24 آبان ماه، چهلمین نشست تخصصی توسعه در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان با موضوع "جای خالی انسان در توسعه " با سخنرانی دکتر نعمت‌الله فاضلی عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سالن اجتماعات سازمان برگزار شد.


به گزارش روابط‌عمومی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گیلان، در ابتدای این نشست کیوان محمّدی رئیس سازمان در سخنانی ضمن خیر مقدم به مدعوین گفت: تا مفهوم توسعه به عنوان یک امر واحد در ذهن جامعه خصوصاً مدیران جای نگیرد، به یک دریافت و برداشت مشترک از مفهوم توسعه نمی‌رسیم.

وی برگزاری سلسله نشست‌های تخصصی توسعه در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان را در راستای دستیابی به دریافت و برداشت واحد از مفهوم توسعه دانست و یادآور شد: این نشست‌ها در ابتدا برای همکاران سازمان به عنوان برنامه‌ریزان امر توسعه برگزار می‌شد، اما با توجه به نیاز مدیران اجرایی به برداشت واحد از مفهوم توسعه، این نشست‌ها فراگیرتر برگزار می‌شود.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گیلان، با اشاره به کتاب «توسعه یعنی آزادی» اثر آمارتیاسن، عنوان کرد: براساس دیدگاه نویسنده کتاب مذکور، ما نباید توسعه را یک مفهوم کمی صرف در نظر بگیریم، بلکه توسعه باید میزان برخورداری ما از آزادی تلقی شود. این دیدگاه انسانی به اقتصاد موجب شکل‌گیری انقلاب در عرصه مفهوم توسعه شد.

محمّدی با اشاره به نقش ظرفیت‌های انسانی توسعه و رابطه مستقیم توسعه اقتصادی با افزایش آزادی یادآور شد: آزادی می‌تواند مهم‌تر از عدالت باشد، زیرا اگر انسان بتواند در فرصت‌های متفاوت قرار گیرد و از همه امکانات و مزایا جامعه استفاده کند، به عدالت هم خواهد رسید. لذا براساس دیدگاه آمارتیاسن، آزادی هم هدف فعالیت‌های اقتصادی است و هم کاراترین ابزار رسیدن به رفاه اجتماعی.

وی در بخش دیگری از سخنان خود که پس از سخنران همایش صورت گرفت گفت: هیچگونه منع و محدودیتی برای بیان دیدگاه‌های توسعه‌ای قائل نیستیم، چراکه توسعه یک مفهوم انسانی برای انسان است و بی‌تردید یکی از ویژگی‌های انسان توسعه یافته، نظم است.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان ادامه داد: قبل از اینکه ما فضا و فیزیک را تغییر دهیم باید در اندیشه‌ها تغییر ایجاد کنیم. اندیشه منظم ما را آماده می‌کند تا فیزیک را با علم و حکمت منطبق سازیم.

وی سخن عالمانه و حکیمانه را مکمل امر توسعه دانست و یادآور شد: اگر سخنان عالمانه ما اثربخشی لازم را ندارد، نشان می‌دهد که حکیمانه سخن نگفته‌ایم. عالمانه و حکیمانه سخن‌گفتن، زیربنای امر توسعه را در جامعه آماده می‌کند.

 

نیازمند احیای مجدد توسعه از طریق توجه جدی به انسان و فرهنگ هستیم

در ادامه نعمت الله فاضلی عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سخنانی ضمن قدردانی از ابتکار سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان در برگزاری سلسله نشست‌های توسعه گفت: یکی از مشکلات ناتمام گذاشتن کارهاست. امیدوارم این نشست‌ها تداوم داشته باشد.

وی با اشاره به ارتباط توسعه و آزادی و تبیین جایگاه انسان در توسعه در ایران، اظهار کرد: باید گفتمان برنامه‌ریزی توسعه در ایران را از منظر فرهنگ ببینیم.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بیان اینکه روح حاکم بر گفتمان برنامه‌ریزی توسعه در ایران معاصر، عمران است و نه انسان افزود: عمران به معنی ساخت‌و‌ساز و توجه به جنبه‌های فیزیکی و کالبدی زندگی شهری، اصلی ترین محور گفتمان توسعه در ایران بوده و در این گفتمان با اشیاء سر و کار داریم.

فاضلی، با اشاره به پیروزی فیزیکالیسم بر فرهنگ در گفتمان برنامه‌ریزی توسعه در ایران، خاطرنشان کرد: کالبدگرایی در توسعه شهری ما جلوه پیدا کرده و به جای پرورش شهروند، شهرهای بدون شهروند را توسعه داده‌ایم؛ شهرهایی که دارای اشیای بسیار پیشرفته و روزآمد است، اما شهروندانش توانایی مشارکت در زندگی شهروندی و حس زیست شهری را ندارند و از آمادگی‌های روحی، روانی، عاطفی، شناختی و آموزش‌های انسانی برای شهروند بودن برخوردار نیستند.

وی توسعه را شیوه دیدن، فهمیدن و سخن گفتن درباره زندگی، جهان، جامعه و انسان دانست و تصریح کرد: توسعه صرفاً یک مفهوم اقتصادی نیست بلکه گفتمانی است که می‌خواهیم براساس آن جامعه را تغییر دهیم. لذا توسعه زبان، مفاهیم و واژگانی را شامل می‌شود که به طور مشخص نه فقط زندگی ما را توصیف می‌کند، بلکه زندگی ایده‌آل را برای ما ترسیم می‌کند. بر این اساس توسعه تکنیک، آمار، فن برنامه‌ریزی و نقشه نبوده و از درون زندگی جمعی، تاریخ و تجربه های ملّت‌ها توسعه بیرون می‌آید.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، با بیان اینکه توسعه باید به مثابه گفتمان نقل و ارزیابی شود، تاکید کرد: گفتمان موجود توسعه توانایی ایجاد زندگی بهتر را برای ما ندارد و ما مقهور فیزیکالیسم شده‌ایم. لذا نیازمند کالبدشکافی و احیای مجدد توسعه از طریق توجه جدی به انسان و فرهنگ در گفتمان توسعه در ایران هستیم. متاسفانه در توسعه شهری، توسعه آموزشی، توسعه اجتماعی و... این توانایی را پیدا نکردیم که انسان و فرهنگ را مد نظر قرار دهیم.

وی با اشاره به چرایی کاستی انسان و فرهنگ در توسعه در ایران، یادآور شد: جای خالی انسان و فرهنگ در توسعه در ایران را به آسانی در زندگی روزمره می‌توان دید. کلیدی‌ترین مفهوم در توسعه در ایران از سال 1307 برنامه‌های عمرانی بوده و «رشد» را فقط در وجوه سنجش‌پذیر و قابل اندازه‌گیری تعریف کردیم. لذا اهداف برنامه‌ها نیز باید کمی و قابل سنجش باشد؛ در حالی که وجوه معنایی زندگی و کیفیت جامعه از جمله تجربه‌های جمعی، ارزش‌ها، میراث فرهنگی، تاریخ و... قابل اندازه‌گیری نیست.

فاضلی، نظام دانش را شامل آمار، گراف، نقشه، هدفگذاری و سنجش دانست و عنوان کرد: نمی‌توان برنامه‌های توسعه را به صورت همگن، استاندارد و سراسری اجرا کرد و تنوعات فرهنگی، زیست محیطی، قومی، زبانی، دینی و تجربه‌های محلی را نادیده گرفت. در واقع نباید فرهنگ مردم را که طی سال‌ها خلق کرده‌اند به نام توسعه حذف کنیم.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، با بیان اینکه نباید خود را محروم از تنوعات فرهنگی کنیم، گفت: متاسفانه حاصل 80 سال برنامه‌ریزی توسعه در ایران حذف جلوه‌های تنوع فرهنگی بوده و در این یکدستی فرهنگی نه کسی بلوچ است، نه کرد و عرب و گیلک. لذا کاستی فرهنگ و جای خالی انسان در سیاست‌های توسعه در ایران حس می شود و زبان برنامه‌نویسی ما نمی‌تواند نیازهای وجودی، باورها و تجربه‌های تاریخی که به مثابه زمینه، هدف و ابزار توسعه است، را ببیند.

وی با بیان اینکه علم نباید نمایشی باشد، خاطرنشان کرد: گاهی آمارها موقعیت را فهم‌پذیر نمی‌کند، بلکه نوعی کوربینی جمعی در برنامه‌های توسعه به وجود می‌آورد. البته میل به عمران و ساخت‌و‌ساز به نظام سیاسی حاکم بر جامعه و سیطره گفتمان نمایش باز می‌گردد، در حالی که حاکمیت باید کارآمدی واقعی در بهبود کیفیت زندگی و حرکت رو به بالای سیستم اجتماعی را نشان دهد.

فاضلی، کالایی‌شدن کیفیت‌ها را یکی از پیامدهای کاستی فرهنگ در برنامه‌ریزی توسعه دانست و متذکر شد: حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... باید ارتباط ارگانیکی داشته باشند؛ نه مکانیکی. متاسفانه حافظه تاریخی ما ضعیف شده و آلزایمر فرهنگی و اجتماعی داریم. بی‌تردید کاستی فرهنگ و جای خالی انسان در گفتمان توسعه در ایران ریشه در تجربه تاریخی دوره معاصر دارد.

وی با بیان اینکه توسعه به معنی تغییر نظام اجتماعی به منظور بهبود و تعالی شرایط از دوران فتحعلی شاه آغاز شد، عنوان کرد: میل ما به تغییر سازمان یافته و آگاهانه جامعه در عرصه‌های مختلف توسط نظام سیاسی، به زمان قاجار بازمی‌گردد و تا دوره مشروطه ادامه دارد. در واقع فتحعلی شاه قاجار در مواجهه با کشورهای اروپایی میل به توسعه پیدا کرد و این تقاضا در مردم ایجاد شد که توسعه را از حاکمیت بخواهند و شاه باید کارآمد باشد. لذا ترور ناصرالدین شاه نخستین ترور سیاسی در ایران بود که به خاطر بی‌توجهی حاکمیت به تقاضای مردم رخ داد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، انقلاب مشروطه را مرحله دوم از تقاضای مردم برای توسعه دانست و گفت: در سال 1327 سازمان برنامه تاسیس شد. لذا اولین برنامه توسعه ایران کالبدی و مبتنی بر اشیا بود. البته با توجه به وقوع بحران‌های مختلف در ایران از دوران قاجار تا پهلوی اول از جمله جنگ، قحطی و بیماری‌های واگیردار چاره‌ای نداشتیم، جز اینکه توسعه را فقط ساخت‌و‌ساز ببینیم. در سال 1249 و 1250 بزرگترین قحطی و خشکسالی در ایران اتفاق افتاد و بیش از نیمی از جمعیت کشور از بین رفتند، در سال 1396 نیز دومین قطحی بزرگ به وقوع پیوست. لذا طبیعی است که مردم دنبال تاریخ، فرهنگ و دانش های بومی نبودند و فقط سامان اولیه را طلب می کردند.

وی با بیان اینکه توسعه اروپا بعد از رنسانس با رشد خلاقیت‌ها و گسترش آزادی‌ها و افزایش مشارکت موثر و کارآمد مردم در زندگی سیاسی همراه شد، اظهار کرد: توسعه در ایران زمانی آغاز شد که انسان مرده بود و فرهنگ امکان نفس کشیدن نداشت.

فاضلی، با اشاره به استخراج نفت در ایران در سال 1298، بیان کرد: 42 سال طول کشید تا نفت تبدیل به منبع اصلی درآمد کشور شد و این وابستگی به استخراج و صادرات منابع نیاز کشور به تولید را کاهش داد. در واقع حاکمیت به جای اینکه شهروندان را درگیر توسعه کند، منابع و معادن را پشتوانه خودش قرار دارد. از سال 1340 اشیاء و تکنولوژی را بدون مشارکت واقعی و کارآمد آحاد مردم در فرایند تولید وارد کردیم که نتیجه‌ای جز شکل‌گیری دولت تمرکزگرا و استبدادی نداشت.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، با بیان اینکه توسعه یک گفتمان انسان زدا و فرهنگ‌گریز نیست، عنوان کرد: بحران‌های زیست‌محیطی، کاهش سرمایه‌های اجتماعی ناشی از احساس نارضایتی از زندگی و شکل‌گیری شاخه‌های جدید معرفت با دیدگاه‌های انتقادی در جامعه موجب شده که به بازاندیشی انتقادی درباره برنامه توسعه در ایران برسیم. لذا باید از یک نظام دانشی جدیدی برای برنامه‌ریزی توسعه استفاده کنیم و علاوه بر اقتصاددانان از مشارکت فیلسوفان، ادبا، مورخان، جامعه‌شناسان، انسان‌شناسان و متخصصین فرهنگی بهره بگیریم. 

گفتنی است در پایان همایش چهلم توسعه، چند تن از حاضرین به بیان دیدگاه‌ها و نقطه نظرات خود در زمینه موضوع سخنرانی پرداختند.



تگ‌ها:  
پست شده توسط: روابط عمومی
شاخه: خبرهای سازمانی, چاپ, ایمیل